×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

true
true

انتخاب سردبیری

true
    امروز  جمعه - ۱ آذر - ۱۳۹۸  
false
true
قطعه‌قطعه شدن فرهنگ دینی، نتیجه نهادی شدن امر دینی است

به گزارش آتی‌نیوز، نشست آیین در آیینه با موضوع بررسی پیاده‌روی اربعین از نگاه جامعه‌شناسی، دلایل و پیامدهای رشد تصاعدی افراد شرکت‌کننده در این آیین و برجسته‌سازی پیاده‌روی اربعین، پیاده‌روی‌های نوظهور و فربهی مناسکی و با حضور دکتر محمدرضا پویافر، استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه علوم انتظامی امین، سه‌شنبه ۳۰ مهرماه سال جاری در تالار شیخ طوسی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد.

محمدرضا پویافر در ابتدای این نشست، بابیان اینکه تردیدهایی در این وجود دارد که زیارت جابر و اهل بیت امام حسین (ع) از مرقد حضرت سیدالشهدا (ع) با اربعین مصادف و هم‌زمان بوده است، عنوان کرد: در نقض اینکه جابر اولین زائر مرقد اباعبدالله بوده و اولین زیارت از مرقد این امام بزرگوار در روز اربعین یعنی چهلم امام حسین (ع) بوده، این مسئله مطرح است که اولین زائران اباعبدالله زودتر از اربعین به زیارت مرقد امام حسین (ع) مشرف شدند و ازجمله این زائران، حسن مثنی که در جنگ زخمی شده و شهید نشده بود را به همراه همسرش مثال آورده‌اند.

این استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه فردوسی در ادامه اظهار کرد: کسانی که می‌گویند پیاده‌روی اربعین مبنای روایی قوی دارد، مستنداتشان پیاده‌روی اربعین را مشخصاً اثبات نمی‌کند. البته اربعین را بدعت نمی‌دانیم، چنانچه مردم عراق سال‌ها است این آیین را در کشور خود دارند اما سؤال اینجا است که اجتماع دینی این مفهوم را تشریع الهی واجب یا مؤکد می‌داند یا اینکه این پیاده‌روی صرفاً یک مناسک و آیین دینی است.

وی افزود: ۱۵ سال پیش، اربعین روزی بود به معنای چهلم امام حسین (ع) که صرفاً با عزاداری‌ها و نذورات در این روز مواجه بودیم. به عبارتی سال‌های گذشته در اربعین، عاشورا وجود داشت اما در حال حاضر شاهد تکثیر اربعین در دهه اول محرم و عاشورا هستیم. در شرح این عبارت باید گفت مرثیه‌ها، نوع عزاداری‌های عاشورایی درگذشته در اربعین دیده می‌شد اما اکنون این قضیه حالت عکس پیداکرده است و مدل‌های اربعینی از عزاداری‌ها گرفته تا عزاداری‌ها در دهه اول محرم و روز عاشورا نمود پیداکرده است.

اربعین پرجمعیت‌ترین پیاده‌روی زیارتی نیست و پیاده‌روی هندوها در هند یا پیاده‌روی مسیحیان در مکزیک، به سمت گوادلوپ را بسیار پرجمعیت‌تر می‌یابیم اما چون جامعه ما متوجه و متمرکز بر خود است این نوع پیاده‌روی را منحصر به خود می‌انگارد.

پویافر ادامه داد: پیاده‌روی اربعین، پیاده‌روی شعبانیه یا پیاده‌روی دهه آخر سفر به سمت حرم امام رضا (ع) از قبل وجود داشته و بدعت نیست اما اکنون این پیاده‌روی‌ها تکثیر پیداکرده و از آن‌ها با نام‌های راهپیمایی و حماسه یاد می‌شود و به‌تدریج مفهومی سیاسی پیداکرده است. اربعین پرجمعیت‌ترین پیاده‌روی زیارتی نیست و پیاده‌روی هندوها در هند یا پیاده‌روی مسیحیان در مکزیک، به سمت گوادالوپ را بسیار پرجمعیت‌تر می‌یابیم اما چون جامعه ما متوجه و متمرکز بر خود است این نوع پیاده‌روی را منحصر به خود می‌انگارد، درحالی‌که این‌گونه نیست. البته ویژگی‌هایی ازجمله مشارکت‌های خیر دینی و حضور این جمعیت قابل‌توجه باوجود تهدیدهای امنیتی، وجود دارد که پیاده‌روی اربعین را به‌عنوان یک پیاده‌روی و اجتماع زیارتی در دنیا منحصربه‌فرد کرده است. فراوانی و درهم‌تنیدگی پدیده‌های اربعین از جهت زمانی و مکانی بسیار چگال و فشرده است.

این پژوهشگر جامعه‌شناسی دین بابیان اینکه خون امام حسین (ع) خطرناک است و پژوهشگری در حوزه اربعین نیز همین ویژگی را دارد، گفت: بازی با اربعین و پژوهش در این حوزه خطرناک است اما به جهت اینکه اربعین بر جامعه ما ناخودآگاه اثرگذار است و بخشی از اقتصاد و سیاست‌گذاری‌های دولت و کشور ما را در برگرفته است، پژوهش در این حوزه را از اهمیت برخوردار می‌سازد.

 نهادی شدن امر دینی نهایتاً به کاهش خلاقیت و اثربخشی سیاست‌ها و برنامه‌ها، قطعه‌قطعه شدن فرهنگ دینی، افزایش مقاومت در برابر امر دینی و تسریع فرایند سکولار منجر خواهد شد.

وی همچنین مطرح کرد: افزایش میل به سفرهای معنوی که لزوماً دینی هم نیستند، در همه دنیا و با روند سکولار شدن جوامع همراه است. مشکل اصلی نه در اصل فربهی مناسکی بلکه در نهادی شدن امر دینی است چراکه این امر مناسک و آیین‌ها را صرفاً به‌صورت ظاهری رشد داده و منابع مالی، انسانی و زیرساختی را هدر می‌دهد. نهادی شدن امر دینی نهایتاً به کاهش خلاقیت و اثربخشی سیاست‌ها و برنامه‌ها، قطعه‌قطعه شدن فرهنگ دینی، افزایش مقاومت در برابر امر دینی و تسریع فرایند سکولار منجر خواهد شد. محدودیت خیر دینی از پیامدهای منفی نهادی شدن پیاده‌روی اربعین است که بازاری شدن اربعین، مقاومت جامعه در برابر دین و درنهایت حرکت جامعه به سمت سکولار شدن را در پی دارد.

نهادهای ایرانی ازجمله آستان قدس رضوی تلاش دارند تا پرچم خود را در اربعین بالا ببرند و این امر برای عراقی‌ها ناخوشایند است.

پویافر ضمن اشاره به حضور نهادهای مختلف ایرانی در برپایی موکب‌های مسیر پیاده‌روی اربعین و اینکه مسئول ستادهای اربعین، نظامیان ما هستند بیان کرد: نهادهای ایرانی ازجمله آستان قدس رضوی تلاش دارند تا پرچم خود را در اربعین بالا ببرند و این امر برای عراقی‌ها ناخوشایند است. نباید از یک آیین دینی همبستگی‌سازی که ایرانی‌ها در آن شرکت کردند با ظهور امام زمان (عج) و تمرین ظهور ارتباط برقرار کرد؛ مانند برخی مبدأ گذاری‌هایی که در پیاده‌روی امسال با نظر به اینکه امام زمان از فلان مسجد اعلان تشکیل حکومت می‌کنند، انجام شد.

حکومت لزوماً نباید در امور این مناسک همچون برپایی موکب با پرچم نهادهای ایرانی دخالت کند ولی می‌تواند درزمینهٔ پیاده‌روی سیاستگذاری کرده و به تقویت زیرساخت‌هایی ازجمله مسائل بهداشت و درمان، سلامت و حمل‌ونقل در این حوزه بپردازد.

این استاد دانشگاه در پایان سخنان خود ضمن اثرگذار دانستن نهادی شدن امر دینی مثل پیاده‌روی اربعین، بیان کرد: اثرگذاری نهادی شدن پیاده‌روی اربعین برافزایش جمعیت زائران پیاده اربعین قابل‌توجه است و ازاین‌جهت نگاه جامعه شناسان را به این سمت متوجه ساخته و آن‌ها را نسبت به پیامدهای منفی افزایش زائران از این طریق که با تبلیغات و پشتیبانی‌های حکومتی صورت می‌گیرد، نگران می‌سازد. حکومت لزوماً نباید در امور این مناسک همچون برپایی موکب با پرچم نهادهای ایرانی دخالت کند ولی می‌تواند درزمینه پیاده‌روی سیاست‌گذاری کرده و به تقویت زیرساخت‌هایی ازجمله مسائل بهداشت و درمان، سلامت و حمل‌ونقل در این حوزه بپردازد.

true
true
true
true

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


false