×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

true
true

پیشنهاد سردبیر

true
    امروز  جمعه - ۹ اسفند - ۱۳۹۸  
false
true
حضرت زهرا (س) بانی اولین جریان اعتراض‌آمیز در تاریخ اسلام بودند

به گزارش آتی نیوز، نشست بررسی فقهی حق اعتراض در سیره فاطمی  سه‌شنبه هشتم بهمن‌ماه با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمد سروش محلاتی، پژوهشگر دینی و استاد حوزه علمیه قم در سازمان مرکزی جهاد دانشگاهی دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد. 

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمد سروش محلاتی، پژوهشگر دینی در این نشست بیان کرد: انتخاب این موضوع به تناسب شخصیت حضرت زهرا (س)، ارتباط تام و تمامی دارد؛ اولین مورد در تاریخ اسلام که با یک جریان اعتراض‌آمیز در قبال حکومت مواجه می شویم، اعتراض حضرت زهرا (س) است و چنین چیزی در میان مسلمانان پیش از این چندان شناخته‌شده نیست. بخشی از سخنان حضرت زهرا (ع) درخصوص حق ارثشان بوده است؛ آیا طرح این موضوع شخصی درست بوده است؟ آقای مطهری در این خصوص چنین نوشته‌اند که علی و فاطمه بی‌اعتناترین افراد به مادیات بودند و فاطمه (س) بعد از فوت پیامبر نیز آرزوی الحاق به پدر را داشته است. این پافشاری حضرت زهرا (س) دلیل واضحی بر وظیفه بودن احقاق حق بوده است. شهید مطهری مطرح می‌کند که «زندگی تنازع بقا نیست ولی کوشش برای بقا است. حق دادنی نیست بلکه گرفتنی است و فرد ذی‌حق نباید منتظر باشد تا حق را به او بدهند». 

حجت‌الاسلام محمد سروش محلاتی: در دوره پیغمبر، ایشان از اصحاب خود نظرخواهی می‌کردند و گاهی اوقات برخی افراد نسبت به برخی تصمیمات و اقدامات پیامبر نقد داشتند اما اعتراض به صورت یک جریان اجتماعی در زمان رسول اکرم (ص) اتفاق نیفتاده بود. رسول اکرم (ص) توافق و تسالم داشتند و مانع از اعتراض جدی در مسائل اجتماعی و حکومتی میشد و اگر کسی برخورد انتقادآمیز نسبت پیامبر (ص) داشت، از کسانی بودند که اساسأ ایمانشان به اسلام و پیامبر دچار ضعف و سستی بود.

وی ادامه داد: در دوره پیغمبر، ایشان از اصحاب خود نظرخواهی می‌کردند و گاهی اوقات برخی افراد نسبت به برخی تصمیمات و اقدامات پیامبر نقد داشتند اما اعتراض به صورت یک جریان اجتماعی در زمان رسول اکرم (ص) اتفاق نیفتاده بود. رسول اکرم (ص) توافق و تسالم داشتند و مانع از اعتراض جدی در مسائل اجتماعی و حکومتی میشد و اگر کسی برخورد انتقادآمیز نسبت پیامبر (ص) داشت، از کسانی بودند که اساسأ ایمانشان به اسلام و پیامبر دچار ضعف و سستی بود. 

مخالفت به معنای تمرد، تخلف و سرپیچی از دستورات حکومت است ولی هر تخلفی نسبت به حکومت به عنوان اعتراض به حساب نمی‌آید. اعتراض یک نوع اقدام و رفتاری است که در برخی موارد، مشروعیت اقدام حکومت را زیر سوال می‌برد. ممکن است شخصی اعتراض خودش را با یک تخلف نشان دهد و از زبان تخلف برای معترض نشان دادن خود استفاده کند.

سروش محلاتی در ادامه افزود: مخالفت به معنای تمرد، تخلف و سرپیچی از دستورات حکومت است ولی هر تخلفی نسبت به حکومت به عنوان اعتراض به حساب نمی‌آید. اعتراض یک نوع اقدام و رفتاری است که در برخی موارد، مشروعیت اقدام حکومت را زیر سوال می‌برد. ممکن است شخصی اعتراض خودش را با یک تخلف نشان دهد و از زبان تخلف برای معترض نشان دادن خود استفاده کند.

این پژوهشگر دینی با بیان اینکه بحث ما درباره اعتراض است نه تخلف و تمرد از قانون، عنوان کرد: اعتراض دو گونه شخصی و عمومی است؛ اولی دفاع از حق خود و دومی دفاع از عموم شهروندان است. اساسأ مشروعیت اعتراض چه پایه و اساسی دارد؟ وقتی صحبت از مشروعیت اعتراض می‌شود به لحاظ فقهی، سیاسی و اخلاقی می‌توان به آن پاسخ داد. آیا اعتراض کردن یک فعل اخلاقی است یا غیراخلاقی؟ در بحث فقهی، در خصوص حکم اعتراض بحث می‌شود که آیا اعتراض در مقابل حکومت واجب است یا نیست؟ حرام است یا نیست؟ اگر نگاه سیاسی داشته باشیم این سوال مطرح می‌شود که آیا اعتراض از حقوق شهروندان به حساب می‌آید یا نه؟ 

سکوت مظلوم، فضای ظلم را گسترده‌تر می‌کند و میدان برای ظالم بیشتر فراهم می‌شود. مسئله امر به معروف و نهی از منکر محدودیت جنسی نیز ندارد و برای مرد و زن سفارش شده است.

حجت‌الاسلام محلاتی ادامه داد: مبنای اعتراض به لحاظ فقهی دو گونه است؛ شخص اعتراض می‌کند زیرا حقی از او تضییع شده است و مبنای دوم این است که حتی از خود شخص حقی تضییع نشده از دیگران حقی تضییع شده و اعتراض می‌کند. در برخی آیات شریفه قرآن گفته شده که اگر مورد ظلم واقع شدید سکوت نکنید و فریاد بزنید. در آیاتی بیان شده که پسندیده است بدی‌ها تا حد امکان مکتوم بماند و فقط در صورتی که فردی مورد ظلم قرار گرفته، بدی‌ها و ظلم به خودش را آشکار کند. آیا این موضوع در قاعده نهی از منکر قرار می‌گیرد یا مستقل است؟ شیخ انصاری می‌فرماید این حکم مستقل است و کسی که تحت ظلم و ستم قرار می‌گیرد، تحت فشار روحی و عاطفی است و نمی‌توان به او گفت که حرف نزن و با حرف نزدن ظلم دیگری به آن اضافه می‌شود. سکوت مظلوم، فضای ظلم را گسترده‌تر می‌کند و میدان برای ظالم بیشتر فراهم می‌شود. مسئله امر به معروف و نهی از منکر محدودیت جنسی نیز ندارد و برای مرد و زن سفارش شده است.

در حکومت مشروع، اعتراض جایی ندارد و در حکومت غیرمشروع می‌توان اعتراض کرد. در حکومتی که مشروع است، دو فرض وجود دارد؛ کسی که در جایگاه رهبر است پیشوای معصوم است و خطا، ظلم و تعدی به حقوق دیگران نمی‌کند. فرص دوم این است که اگرچه در راس حکومت معصوم وجود ندارد اما فقیه عادل وجود دارد که اگرچه معصوم نیست اما در برابر او اعتراض کردن هم جایز نیست.

وی درخصوص پذیرش و عدم پذیرش اعتراض به حکومت در شریعت ما بیان کرد: در حکومت مشروع، اعتراض جایی ندارد و در حکومت غیرمشروع می‌توان اعتراض کرد. در حکومتی که مشروع است، دو فرض وجود دارد؛ کسی که در جایگاه رهبر است پیشوای معصوم است و خطا، ظلم و تعدی به حقوق دیگران نمی‌کند. فرص دوم این است که اگرچه در راس حکومت معصوم وجود ندارد اما فقیه عادل وجود دارد که اگرچه معصوم نیست اما در برابر او اعتراض کردن هم جایز نیست.

فقهای ما به قیاس معصوم به غیر معصوم توجه کرده‌اند؛ هیچ‌کس را با اهل بیت (ع) نباید مقایسه کرد لذا علمای ما به این تفاوت‌ها در فقه بسیار توجه کرده‌اند. مبنا این نیست که هر حکومت مشروعی در آن اعتراض جایز نیست. 

حکومت اگر مشروع هم باشد، مشکلی برای اعتراض وجود ندارد، زیرا ممکن است این اعتراض به شخص معصوم نباشد. در برخی موارد نیز ممکن است معصوم دستوری داده باشد اما مامور به درستی اجرا نکرده باشد. اگر مسئله اعتراض را با مشروعیت گره بزنید با مصیبت مواجه می‌شویم زیرا تمام حکومت‌ها خود را مشروع می‌دانند. در جایی گفته شد که اعتراض به حکومت مشروع مجاز نیست پس بر این اساس اجازه اعتراض به هیچ کس در هیچ حکومتی داده نخواهد شد.

حجت‌الاسلام محلاتی در ادامه اظهار کرد: فقهای ما به قیاس معصوم به غیر معصوم توجه کرده‌اند؛ هیچ‌کس را با اهل بیت (ع) نباید مقایسه کرد لذا علمای ما به این تفاوت‌ها در فقه بسیار توجه کرده‌اند. مبنا این نیست که هر حکومت مشروعی در آن اعتراض جایز نیست. بحث مشروعیت ربطی به بحث اعتراض ندارد؛ حکومت اگر مشروع هم باشد، مشکلی برای اعتراض وجود ندارد، زیرا ممکن است این اعتراض به شخص معصوم نباشد. در برخی موارد نیز ممکن است معصوم دستوری داده باشد اما مامور به درستی اجرا نکرده باشد. اگر مسئله اعتراض را با مشروعیت گره بزنید با مصیبت مواجه می‌شویم زیرا تمام حکومت‌ها خود را مشروع می‌دانند. در جایی گفته شد که اعتراض به حکومت مشروع مجاز نیست پس بر این اساس اجازه اعتراض به هیچ کس در هیچ حکومتی داده نخواهد شد. 

انتهای پیام/ 

true
true
true
true

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد