×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

true
true

انتخاب سردبیری

true
    امروز  یکشنبه - ۲۸ مهر - ۱۳۹۸  
false
true
برای جستجو در تاریخ اسلام، چاره‌ای جز پیوستن به تشیع سیاسی نیست

به گزارش آتی نیوز، نشست گفتگو در کشاکش تشیع اعتقادی و سیاسی، جمعه ۱۵ شهریورماه در کافه محرم مشهد برگزار شد.

میلاد دخانچی، فارغ‌التحصیل دکتری مطالعات فرهنگی با بیان اینکه در کف خیابان می‌توان مشکلات خود را حل کرد، بیان کرد: تحقیقات دانشگاهی من در مقطع دکتری به موضوع تشیع سیاسی و اعتقادی گره‌ خورده بود، در این موضوع باید تمام پیش‌فرض‌های الهیاتی و اعتقادی را بیرون گذاشت و نگاه آکادمیک به آن داشت.

وی، هدف اصلی خود از بیان نتیجه تحقیقات را، آشنایی افراد با این رویکرد دانست و ادامه داد: سؤال اصلی، سیاسی یا اعتقادی بودن جریان تشیع و نگاه به این مسئله است که تشیع به‌عنوان یک جریان عمل‌گرا، عمل بر اعتقاداتش مقدم بوده است یا خیر؟ و این سؤال که تشیع جنبش ایدئولوژیک است یا سیاسی؟ پاسخ، هر دو گزینه است. بحث اصالت در سؤالاتی که هر دو گزینه می‌تواند پاسخ باشد، مطرح می‌شود که کدام‌یک از آن‌ دو اصیل است. از همین رو، یکی باید بر دیگری ترجیح داشته باشد. انتخاب بین تشیع سیاسی یا اعتقادی، اشتباه است و پاسخ باید هردو مورد باشد؛ اما به لحاظ ترجیح و برتری، نظر بنده این است که تشیع در مرحله اول یک جریان سیاسی است. اعتقاد و بینش‌های موجود در بازیگران عرصه تشیع باعث تفاوت آن‌ها با گروه‌های دیگر شد و اعتقادات بر کنش آن‌ها مقدم بوده است، لذا تصمیماتی که در این حوزه گرفته‌اند دارای پیامدهای سیاسی بوده است. اصالت با اعتقادات است، طبیعی است زیرا جهان‌بینی بازیگران تشیع آن‌ها را به تصمیماتی وادارد که با جریان تاریخی اسلام در آن مقطع متفاوت بوده است. در آن زمان کنش سیاسی آن‌قدر افزایش پیدا می‌کند که شاهد اتفاقاتی مانند عاشورا هستیم.

این دانش‌آموخته مطالعات فرهنگی عنوان کرد: تشیع یک جریان سیاسی است و این موضوع به معنای عدم تأثیر اعتقادات نیست. به‌عنوان‌ مثال، اختلاف و نظرات متفاوت حضرت علی (ع) و خلیفه دوم، نشان‌دهنده وجود همیشگی اختلافات سیاسی بوده است که ریشه در بینش آن‌ها داشته است. در تقدم تشیع سیاسی بر اعتقادات، نمی‌توان به نفی اعتقادات و افکار بازیگران پرداخت. جریان غلو در تاریخ تشیع نقش عمده‌ای داشته است، اهل غلو درباره جایگاه امامان شیعه غلو می‌کردند و دارای طیف‌های مختلفی بوده‌اند که به لحاظ تاریخی، اطلاع دقیقی از آن‌ها نداریم اما حدس‌هایی مبنی بر اینکه افراد مسیحی ـ یهودی که تازه‌مسلمان شده‌اند، وجود داشته است. اهل غلو به‌شدت تأثیرگذار بوده‌اند. امامان شیعه در مرحله نخست، مانع غلو می‌شدند، سندهایی مبنی بر مواجهه و برخورد با اهل غلو وجود دارد. اختلاف جوی سیاسی بعد از فوت پیامبر وجود داشته است. لذا صرف‌نظر از جانشینی و اصول حاکم بر اداره شهر پس از پیامبر (ص)، شاهد انحرافاتی بوده‌ایم که به‌مرور زمان پررنگ‌تر می‌شد، مانند واقعه کربلا. انحرافات در آموزه‌های پیامبر شکل گرفت و از مسیر اصلی خود خارج شد، مانند شکل‌گیری بنی‌امیه و واقعه کربلا. عاشورا، مکان مهمی برای مطالعه و فهم اتفاقات عجیب سیاسی و انحرافی است. جریانات مخالف تحت عنوان تشیع خود را نشان دادند و پس‌ از آن آرام‌آرام تشیع اعتقادی شکل گرفت.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه تقدم تشیع سیاسی بر اعتقادی مبنی بر دو دلیل است، ادامه داد: در ۴۰ سال نخست دعوای اصلی شامل دعوای الهیاتی که در کتب و اسناد تاریخی موجود است و ما به توضیح آن پرداخته‌ایم نیست و دعوای بازیگران آن‌گونه که شیعیان اعتقادی توضیح داده‌اند، نیست، ارجاعات کمی وجود دارد مبنی بر اینکه علت دعوا، انتخاب شدن امام علی (ع) از جانب خدا و رخ دادن واقعه غدیر است که غدیر دعوای جدی در ۴۰ سال اول نبوده است. دلیل نخست این است که در کتب تاریخی دعوای جدی حول محور الهیات و اعتقادات تشیع نمی‌بینیم، دلیل دوم، به دلیل فوت پیامبر و بسته شدن وحی بود که جامعه به لحاظ سیاسی به حال خود رها شد که این مورد، مخالف تفکر تشیع اعتقادی است، لذا جامعه باید گلیم خود را از آب بیرون می‌کشید. قبل از اینکه تشیع در ۵۰ سال اول به جریان اعتقادی به این معنا که خودش را به آسمان وصل می‌دانست، بداند زمین با سازوکار سیاسی مشکل داشت و انحراف‌ها را جدی می‌پنداشت و به ساختار موجود تن نمی‌داده است. هنگامی‌که مکتب شیعه شکل می‌گیرد و بارور می‌شود، آسیب‌شناسی تاریخی، ازجمله متفکرین و امامان شیعه به این نتیجه می‌رسند که تنها اصل توحید و نبوت کافی نیست و عدل، دین و امامت به‌عنوان سه اصل دینی باید به آن اضافه شود.

دخانچی ادامه داد: هنگامی‌که معتزله شکل گرفت، گفتند اختیار مهم است، از همین رو گرایش تشیع به سمت اختیار و معتزله بیشتر است و در این میان است که مفهوم عدل و امامت موضوعیت پیدا می‌کند. هنگامی ‌که مکتب تشیع به‌عنوان یک دستگاه اعتقادی شکل می‌گیرد، حرف جدیدی نمی‌زند جز اینکه فرآیند سیاسی را که رخ می‌داد، تأیید کند.

وی عنوان کرد: اگر از منظر تشیع سیاسی، فرآیند تشیع اعتقادی را بررسی کنیم، شاهد هستیم که با تشیع اعتقادی همراه است، درواقع، حتی اگر به غدیر اعتقادی نداشته باشیم به‌عنوان یک اتفاق الهیاتی، وقتی به آسیب‌شناسی انحرافات می‌پردازیم، پی می‌بریم اگر حضرت علی (ع) و پیروان او به قدرت رسیده بودند انحرافات در تاریخ اسلام رخ نمی‌داد. تفسیر امام صادق (ع) بر آیات قرآن به‌مراتب از علمای وقت آن دوره بهتر بود‌، لذا تشیع سیاسی، تشیع اعتقادی هم دارا است، از همین رو، حقانیت اهل‌بیت را باور می‌کنند.

دخانچی ادامه داد: دین ما در هر لحظه می‌تواند به دست افرادی باشد که دارای منافع سیاسی، فرهنگی و… هستند و ما نباید چنین اجازه‌ای را بدهیم، در غیر این صورت واقعه کربلا رخ می‌دهد. در صورت سکوت، تراژدی رخ می‌دهد و ما باید با عدم سکوت و مبارزه پنهان و آشکار خود اجازه ‌اینگونه اتفاقات را ندهیم، همان‌گونه که قرآن می‌گوید تاریخ سنت‌ها تکرار می‌شود، این امکان هست که نهضت پیامبر (ص) بعد از ۴۰ سال، شکل دیگری به خود بگیرد و سرنوشت دیگری را تجربه کند. شیعه بودن افراد را با تصمیمات پیچیده تاریخی مواجه می‌کند. تشیع اعتقادی به خاطر علاقه بیش ‌از حد خود به اعتقادات، محبت و معرفت‌های موجود از اهمیت تشیع سیاسی محروم است. درواقع طرفداران تشیع سیاسی، دارای تشیع اعتقادی هستند اما افرادی که تشیع اعتقادی دارند، دیگر دارای تشیع سیاسی نیستند.

دخانچی ضمن ابراز خوشحالی خود برای افرادی کرد که در مشهد هستند زیرا مشهد محل افرادی همچون شریعتی است، ادامه داد: تشیع اعتقادی سلطه پیدا کرده و تشیع سیاسی در قبال تاریخ، مسئولیت‌پذیری پیدا کرده است، ما نمی‌توانیم تنها به فکر منافع خود باشیم، اگر این‌گونه باشد دوباره واقعه کربلا رخ می‌دهد. ما به‌واسطه سکوت و عدم مبارزه با ظلم، شاهد حوادثی مانند کربلا بوده‌ایم. باید بدانیم چه حقی در شرکت از مناسک کربلا داریم، در این صورت است که هر قطره اشک و سینه‌زنی که انجام می‌دهیم، به کنش تاریخی وصل می‌شود.

وی در پاسخ به سؤال یکی از حاضران مبنی بر اینکه این رویداد و رویکردها را برای اهل تسنن چگونه توضیح می‌دهید، گفت: اختلاف بین اهل تشیع و تسنن، به‌عنوان دو مکتب اعتقادی می‌تواند در جای خود باقی باشد. اگر در نوع نماز خواندن سنی باشیم، برای جستجو در تاریخ اسلام و ریشه‌یابی چاره‌ای جز پیوستن به تشیع سیاسی نیست. از این منظر تشیع سیاسی، یک مکتب اعتقادی صرف نیست و تنها راه، مطالعه تاریخ اسلام است. من با دوستان سنی، وقتی سر موضوع غدیر دعوا نمی‌کنم، اختلافات حل می‌شود زیرا وقتی از غدیر شروع می‌شود آن‌ها میگویند منظور از «من کنت مولا، علی مقصود از مولا نیست» بنابراین نباید وقت خود را در حوزه الهیاتی صرف کرد. عده‌ای تاریخ را به سمت دیگری می‌برند و عده‌ای در حال مقاومت هستند و ما می‌خواهیم سمت افرادی باشیم که مقاومت می‌کنند.

دخانچی در پاسخ به سؤال که نباید برای اتفاقی که ۱۴۰۰ سال پیش افتاده است، اشک ریخت، گفت: فرهنگ‌ها نیازمند اسطوره هستند، وقتی میگوییم حق با حسین است، درواقع بیان می‌کنیم که ما طرفدار حق هستیم، امروز باید خوب را به بد ترجیح داد. اگر وجدان افراد آزاد باشد، به سمت امامان می‌روند.

یکی از افراد این نشست اظهار کرد: هنگامی‌که دخانچی می‌گوید به مسئله غدیر کاری ندارد، اشتباه است. دخانچی مطالعات کمی درباره اهل سنت دارد، بحث شیعه شامل سنت و سیاست است و تمام‌کار ما از غدیر شروع شد. از دخانچی می‌خواهم کتاب‌هایی که دراین‌باره این موضوعات نوشته‌شده را مطالعه کند؛ و بداند کار شیعه با غدیر است.

دخانچی در برابر این اظهار نظر، بیان کرد: واکنش شما مانند افرادی است که اعتقادی به این موضوعات نگاه می‌کنند، من فرد اعتقادی هستم، به‌عنوان سخنران اگر از دید افراد اعتقادی صحبت کنم، خیلی راحت است، ولی به‌عنوان پژوهشگر این حوزه باید بدون پیش‌فرض‌های اعتقادی پیش روم حتی با این فرض که به خدا هم اعتقادی ندارم، وارد گفتگو شوم، لذا سخنان من دارای صورت‌بندی بود. حرف‌های من را بیشتر یک آسیب‌شناسی جامعه‌شناسانه بدانید تا یک موضع‌گیری در برابر اعتقادات تشیع، چون من نه در جایگاهی هستم که در مورد اعتقادات تشیع حرفی بزنم، نه تخصصی دارم به آن معنا و به قول شما باید چند تا کتاب دیگر هم بخوانم ولی می‌توانم در جایگاه فیلسوف جامعه‌شناس حرفی بزنم، وقتی من جامعه‌شناسی تشیع می‌خوانم همان کاری که شریعتی انجام داد، به نتایج کم و بیش یکسانی می‌رسیم برای اینکه از موضع تشیع به‌عنوان یک جریان انسانی و جهان‌شمول دفاع کنیم، در این مسیر، در وهله‌ی اول باید آن را در یک ظرف تاریخی توضیح بدهیم، بعد می‌توانیم خیلی راحت اعتقادات را هم چاشنی‌اش کنیم ولی وقتی از اعتقادات شروع می‌کنیم، راه به جایی نمی‌بریم.

انتهای پیام/

true
true
true
true

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


false